ရွီဟြန္ဒီ (SHIHUANDI)
(ဘီစီ ၂၅၉-၂၁၀)
ရွီဟြန္ဒီ (ရွီဟြန္တီ SHIHUANTI ဟုလည္း ေရးၾက သည္) ထင္ရွားေသာ က်င္(Qin) မင္းဆက္မွ ဧကရာဇ္ (ဘီစီ ၂၂၁ မွ ၂၁၀ အထိ နန္းစံခဲ့) ျဖစ္ကာ သူ႔ကုိ Ying Zheng သို႔မဟုတ္ Zhoo Zheng ဟုလည္း ေခၚေ၀ၚ ၾကသည္။ သူသည္ အင္အားႀကီးမားလွသည့္ တ႐ုတ္ႏုိင္ငံေတာ္ႀကီးကို ပထမဆုံး စုစည္းထူေထာင္ႏုိင္ခဲ့သူ ျဖစ္၏။
တ႐ုတ္ျပည္ အေနာက္ေျမာက္ပုိင္းမွ Qin မင္းဆက္ဘုရင္ က်န္းဇီ ယန္ (ZhungXiang)၏သား ျဖစ္သည္။ မိခင္မွာ ခ်မ္းသာေသာကုန္သည္ မ်ဳိး႐ုိးမွ ဆင္းသက္လာသည့္ မိဖုရားႀကီး Lu Buwei ျဖစ္၏။ တကယ့္သား ရင္း အစစ္ျဖစ္သည္ဆုိတာကေတာ့ ျဖစ္တန္ရာပုံျပင္ဟု ယူဆသူတုိ႔က ယူဆၾကသည္။ သူသည္ ၁၃ ႏွစ္သား ဘီစ ၂၄၆ ကပင္ ထီးနန္းဆက္ခံခဲ့ရ ၏။ ငယ္လြန္းသျဖင့္ ရင္ခြင္ပုိက္အဖြဲ႕က အုပ္ခ်ဳပ္သည္။ သို႔ေသာ္ အရြယ္ ေရာက္သည္ႏွင့္ ၂၃၈ တြင္ နန္းသိမ္းဘြဲ႕ခံခဲ့သည္။ အစိပ္စိပ္အမႊာမႊာျဖစ္ ေနေသာ ျပည္နယ္မ်ားကို သူခန္႔ထားသည့္ စစ္သူႀကီးမ်ားႏွင့္ တုိက္ခုိက္ သိမ္းပုိက္ေစကာ နယ္ေျမခ်ဲ႕ထြင္မႈျပဳသည္။ Totalitarian အႂြကင္းမဲ့အာဏာ ရွင္စနစ္ ထူေထာင္ရန္ အုတ္ျမစ္ခ်ျခင္းျဖစ္သည္။ သူ႔ကုိယ္သူ ရွီဟြန္ဒီဟု ဘြဲ႕အမည္ေပးသည္။ အဓိပၸာယ္မွာ First Sovereign Emperor ပထမႏုိင္ငံ ဦးေသွ်ာ္ဧကရာစ္ဟု အဓိပၸာယ္ရသည္။ သူသည္ သူ႔နယ္ေျမကို ဒိစႀတိတ္ ၃၆ ခုခြဲျခားကာ ဘုရင္ခံတစ္ေယာက္၊ စစ္ဘက္တာ၀န္ခံတစ္ေယာက္ ပူးတြဲ အုပ္ခ်ဳပ္ေစသည့္စနစ္ကို က်င့္သုံး၏။ အမႈထမ္း မင္းေဆြမင္းမ်ဳိးမ်ားကို႐ုံးစုိက္ရာေနျပည္ေတာ္ Xianyang ဇီယန္ယန္တြင္ စုေ၀းေနထုိင္ေစသည္။ တခ်ိန္တည္းမွာပင္ ႏုိင္ငံေတာ္အတြင္း က်င့္သုံးေနသည့္ အေလးတင္း ေတာင္း အခ်င္အတြယ္တုိ႔ကို လွည္း၀င္႐ုိးကအစ တစ္ေျပးတည္းညီ ျဖစ္ ေအာင္ (Universal Standardization) ေဆာင္ရြက္ေတာ္မူသည္။ ဘာသာစာ အေရးအသားႏွင့္ ဥပေဒကိုလည္း တညီတညြတ္တည္းျဖစ္ေစ၏။ ႀကီးမား ေသာ လမ္းမ်ား၊ တူးေျမာင္းမ်ား ႏုိင္ငံအႏွံ႔ ကြန္ယက္သဖြယ္ေဖာက္ေစ သည္။ ပုန္ကန္ထႂြကသည့္ အရပ္မ်ားကို စစ္တပ္က အလြယ္တကူသြား ေရာက္ ႏွိမ္နင္းႏုိင္ရန္ ရည္ရြယ္ျခင္းျဖစ္၏။ အျပစ္တင္စရာ သူ႔လုပ္ရပ္ တစ္ခုကား ႏုိင္ငံအတြင္းရွိ စာအုပ္စာတမ္းမ်ား (စုိက္ပ်ဳိးေရးႏွင့္ဥပေဒက လြဲ၍) အားလုံးကုိ မီး႐ႈိ႕ပစ္ရန္ အမိန္႔ထုတ္ျခင္းျဖစ္၏။ ကြန္ျဖဴးရွပ္အပါ အ၀င္ ဒသနက်မ္းမ်ားစြာ မီး႐ိႈ႕ရာတြင္ ပါ၀င္သြားသည္။
သူ႔လက္ထက္တြင္ စစ္ပြဲမ်ား မ်ားျခင္း၊ တံတုိင္းႀကီးေဆာက္ရာတြင္ ပါ၀င္ျခင္းေၾကာင့္ လူတို႔ ပင္ပန္းဒုကၡေရာက္ၾက၏။ စစ္အသုံးစရိတ္၊ တံတုိင္းစရိတ္တုိ႔ေၾကာင့္ အခြန္အေကာက္တုိးေပးၾကရသျဖင့္ လူထုမေက် မနပ္ျဖစ္သည္။ သုံးႀကိမ္တုိင္တုိင္ သူ႔ကိုလုပ္ၾကံဖုိ႔ ႀကိဳးစားၾကရာ ေအာင္ျမင္ လုနီး အေျခအေနေရာက္ခဲ့ၾကသည္။ ဘီစီ ၂၁၀ တြင္ ရွီဟြန္ဒီဘုရင္သည္ သဘာ၀အတုိင္းပင္ ကြယ္လြန္ေလသည္။ သူ၏အင္မတန္ႀကီးမားေသာ သခၤ်ဳိင္းဂူသည္ ယခုအခါ Xian ၿမိဳ႕အနီးတြင္ ရွိသည္။ သူႏွင့္အတူ ထုိသခၤ်ဳိင္းဂူထဲတြင္ သက္ရွိလူ၏ခႏၶာကိုယ္အရြယ္အစားအတုိင္း ရွိသည့္ စဥ့္႐ုပ္စစ္သား ၆၀၀၀ ေက်ာ္ႏွင့္ ျမင္း႐ုပ္မ်ားပါ တူးေဖာ္ေတြ႕ရွိခဲ့ၾကသည္။
သူကြယ္လြန္ၿပီး (၄)ႏွစ္အၾကာမွာပင္ သူ႔၏သားလက္ထက္၌ Qin မင္းဆက္ျပတ္၍ သြားေလသည္။ သူ႔ကို ေရွးေဟာင္းအစဥ္အလာ သမုိင္း ဆရာေတြက ႐ုိင္းစုိင္းၾကမ္းၾကဳတ္သူ၊ လူမဆန္သူ၊ အယူအစြဲႀကီးသူအျဖစ္ အျပစ္တင္ၾကေသာ္လည္း ေခတ္သစ္သမုိင္းဆရာမ်ားကမူ တ႐ုတ္ျပည္ႀကီး ကို တစည္းတရုံးတည္းျဖစ္ေအာင္ ဆြမ္းေဆာင္ႏုိင္သူ၊ ျပဳျပင္ေရးမင္း တစ္ပါးအျဖစ္ အေကာင္းျမင္ၾကေလသည္။
ဂ်ဴးလီယပ္စ္ဆီဇာ (JULIUS CAESAR)
ေမြး-ဇူလုိင္ ၁၂/၁၃ - ဘီစီ ၁၀၀
ကြယ္လြန္-မတ္ ၁၅ - ဘီစီ ၄၄
ေရာမစစ္တပ္၏ဗုိလ္ခ်ဳပ္၊ ႏုိင္ငံေတာ္အာဏာရွင္ ျဖစ္သည္။ သူ႔ကို ဘီစီ ၁၀၀ တြင္ ေမြးဖြားခဲ့ သည္ဟု အၾကမ္းဖ်င္းယူဆၾက သည္။ ဘီစီ ၇၈ တြင္ ႐ုိးဒက္စ္ Rhodes သို႔ သြားကာ နာမည္ ေက်ာ္ ပါေမာကၡႀကီး Molon ထံတြင္ ေဟာေျပာမႈအတတ္ပညာ သင္ၾကား ခဲ့သည္။ ငယ္ငယ္ရြယ္ရြယ္ႏွင့္ ႏုိင္ငံေရးေလာကထဲ၀င္ခဲ့ရာ ထူးခြၽန္ ေျပာင္ေျမာက္ေသာ သူ႔အေဟာအေျပာပညာေၾကာင့္ လႊတ္ေတာ္တြင္ ခဏျဖင့္ ထင္ရွားေလသည္။ ၆၈ တြင္ ျပည္နယ္ငယ္သုံးခုတြင္ ဘုရင္ခံ အျဖစ္ ေရာမႏုိင္ငံအျပင္ဘက္ထြက္ကာ အမႈထမ္းရ၏။ ၆၀ တြင္ ေရာမ ျပန္လာကာ ၅၉ တြင္ ေကာင္ဆယ္လာအျဖစ္ ေရြးခ်ယ္တင္ေျမာက္ခံရ သည္။ ေရာမလက္ရွိ ဗုိလ္ခ်ဳပ္ ပြန္ေပ၊ ႏုိင္ငံေရးေခါင္းေဆာင္ လူစီနီးယပ္စ္ ကရက္ဆပ္စ္တုိ႔ျဖင့္ မဟာမိတ္ဖြဲ႔သည္။
သူသည္ ၅၈ မွ ၅၀ အတြင္း ေရာမစစ္တပ္ကို ဦးေဆာင္ကာ ေဂၚလ္ လူမ်ဳိးမ်ားကို အႏုိင္တုိက္ခုိက္ ေခ်မႈန္းႏုိင္သျဖင့္ ႏုိင္ငံအတြင္း သူရဲ ေကာင္းသဖြယ္ ေလးစားလာၾကသည္။ သူသည္ ႏုိင္ငံေရးစြမ္းရည္သာမက စစ္ေရးစြမ္းရည္ပါရွိသူ ျဖစ္ေၾကာင္း ထုတ္ေဖာ္ျပႏုိင္ခဲ့၏။ (ၿဗိတိန္ကိုမူ သြား ေရာက္တုိက္ခုိက္ေသာ္လည္း ေအာင္ျမင္မႈမရခဲ့ေပ) သူ႔ၿပိဳင္ဘက္ လူစီနီယပ္စ္မွာ ၅၃ တြင္ စစ္ေျမျပင္၌က်ဆုံးသြား၏။
ပြန္ပီႏွင့္ ဆီးနိတ္ လူႀကီးမ်ားက ဆီဇာၾသဇာအာဏာႀကီးမားလာတာ စုိးရိမ္လာၾကသည္။ ဟန္႔တားရန္ ႀကိဳးပမ္းရာမွ ေနာက္ဆုံး ဆီးနိတ္ႏွင့္စစ္ခင္းရေတာ့သည္။ ဆီဇာ Rubicon ႐ူဘီကြန္ျမစ္ကိုျဖတ္ေက်ာ္လာကာ သမၼတတယ္ႏွင့္ ရင္ဆုိင္သည္။ ျပည္တြင္းစစ္မွာ (၄)ႏွစ္ၾကာျမင့္ခဲ့၏။ ၄၉ တြင္ ပြန္ပီ၏တပ္ေတြကို အီတလီမွ စပိတ္ေရာက္ေအာင္ ေမာင္းထုတ္ လုိက္ႏုိင္သည္။ ဆီဇာက ပြန္ပီကို လုိက္လံတုိက္ခုိက္သည္။ ပြန္ပီသည္ အီဂ်စ္တြင္ အီဂ်စ္အရာရွိတစ္ဦး လုပ္ၾကံခံရကာ ကြယ္လြန္ေလသည္။ ဆီဇာသည္ ၿပိဳင္ဘက္မရွိသည့္ ေခါင္းေဆာင္ျဖစ္လာကာ တစ္ေဆာင္းတြင္း လုံး အလက္ဇႏၵယားၿမိဳ႕တြင္ ကလီယုိပတ္ထရာဘုရင္မႏွင့္ အခ်ိန္ျဖဳန္း ေနသည္။ ၄၇ တြင္ ပုန္ကန္ထႂြကမႈေတြကို ခုနိမ္ခ်င္ဟုျပန္သည္။ (I came, I saw, I conquened) ဟူေသာ နာမည္ေက်ာ္ စကားဦးကုိ ေျပာခဲ့သည္။
ဆီဇာသည္ ေရာမသို႔ ျပန္လာခဲ့ၿပီး လအနည္းငယ္အၾကာတြင္ dictator အာဏာရွင္ဘြဲ႕ ခံယူသည္။ သို႔ေသာ္ တစ္ႏွစ္ခန္႔အၾကာမွာပင္ ဒီမုိကေရစီလုိလားေသာ သမၼတဂုိဏ္းသားေတြက လႊတ္ေတာ္အေဆာက္ အဦးထဲတြင္ လုပ္ၾကံသတ္ျဖတ္လုိက္ၾကသည္။ ဘီစီ ၄၄ မတ္လ ၁၅ ရက္ေန႔ျဖစ္သည္။ သူ႔ကိုသတ္ျဖတ္သူေတြထဲတြင္ သူက လူယုံဟုထင္သူ ဘ႐ူးတပ္စ္ႏွင့္ ဘစီးယပ္စ္တုိ႔လည္း ပါ၀င္၏။
ဆီဇာမကြယ္လြန္မီ ေနာက္ဆုံးေျပာသြားေသာ စကားမွာ ``ေအာ္ ဘ႐ူးတပ္စ္၊ မင္းလဲပါသကုိး´´ (you too, Brutus)ဆုိေသာစကား ျဖစ္သည္။ ထုိစကားမွာ ဆီဇာ၏သီးသန္႔ မခ်ိတင္ကဲေ၀ဒနာကုိ ေဖာ္ထုတ္ျပရာ ေရာက္၏။ ထုိစကားထဲတြင္ သူ႔ ေနာက္ေက်ာကို ဓားနဲ႔ထုိးခဲ့သူအေပၚ ထားရွိသည့္ သူ၏ ယုံၾကည္အားထားျခင္း၊ ခ်စ္ျမတ္ႏုိးျခင္းႏွင့္ ခြင့္လႊတ္ျခင္း တို႔ ေရာေထြးေနသည္ဟု ခံစားရေလသည္။ သူသည္ျပကၡဒိန္ကုိ ျပဳျပင္ တီထြင္ခဲ့သည္။ ဂ်ာမန္ဘာသာ Kaiser, ဆလတ္ဗုိးနစ္ဘာသာျဖင့္ tsar, အစၥလ္မစၥဘာသာျဖင့္ Qaysar ဆုိေသာ စာလုံးမ်ားေပါင္းစပ္ကာ Caesar ဟု ေခၚတြင္ျခင္း ျဖစ္ေလသည္။
ကလီယုိပတ္ထရာ
(Caleopatra)
ေမြး - ၇၀/၆၉ ဘီစီ
ကြယ္လြန္ - ၾသဂုတ္ ဘီစီ ၃၀၊
အလဇႏၵယားၿမိဳ႕
ကလီယုိပတ္ထရာ (သတၱမ ေျမာက္)သည္ အီဂ်စ္ပတုိဂါမီ နန္းဆက္ဘုရင္ ပတုိလမီ(၁၂)ဘြဲ႕ခံ Aulets ၏ သမီးေတာ္ ျဖစ္သည္။ သူ႔ဖခင္သည္ ဘီစီ ၅၁ တြင္ ကြယ္လြန္ရာ သားျဖစ္သူ ပတိုလမီ (၁၃)ႏွင့္ ကလီယုိပတ္ထရာတုိ႔ က်န္ခဲ့၏။ ထုိစဥ္အခါ၌ ကလီယုိပတ္ထရာ သည္ (၁၈)ႏွစ္သမီးျဖစ္ကာ သူ႔ေမာင္ထက္ (၈)ႏွစ္ႀကီးသည္။ ေမာင့္ ကိုယ္စား ႏုိင္ငံကို အုပ္ခ်ဳပ္ရ၏။
ထုိအခိ်န္၌ ေရာမအင္ပါယာ၌ ဂ်ဴးလီယက္ဆီဇာ တန္ခုိးထြားေနခ်ိန္ ျဖစ္၏။ သူအာဏာတည္ၿမဲဖုိ႔အတြက္ ေရာမ၏ေထာက္ခံမႈရမွျဖစ္မည္ကို ကလီယုိပက္ထရာက သေဘာေပါက္၏။ ထုိ႔ေၾကာင့္ သူ႔အလွျဖင့္ ေရာမ စစ္ဘုရင္ဆီဇာကို သိမ္းသြင္းခဲ့သည္။ အလက္ဇႏၵယားတြင္ ကလီယုိပက္ ထရာႏွင့္ ဆီဇာတုိ႔ ေဆာင္းခုိေနထုိင္ရင္း၊ ေႏြဦးေပါက္တြင္ အီဂ်စ္ကို ၀င္ေရာက္တုိက္ခုိက္ရာ ပတုိလမီ(၁၃)သည္ ထြက္ေျပးရင္း ႏုိင္းျမစ္တြင္ နစ္ျမႇဳပ္ကြယ္လြန္ခဲ့ေလသည္။
ဘီစီ ၄၇ ဇြန္တြင္ ကလီယုိပတ္ထရာသည္ ဆီဇာႏွင့္လက္ထပ္ကာ သားတစ္ေယာက္ ပတုိလမီဆီဇာကို ေမြးသည္။ သူက ေရာမတြင္ေနခုိက္ အီဂ်စ္နန္းကို သူ႔ေမာင္အငယ္ ပတုိလမီ (၁၄)က ထိန္းသိမ္းထားရ၏။ ဘီစီ ၄၄ ဆီဇာလုပ္ၾကံသတ္ျဖတ္ခံရေသာအခါ ကလီယုိပတ္ထရာသည္ ေရာမမွ အီဂ်စ္သို႔ျပန္လာသည္။ သူမႏွင့္တြဲဖက္အုပ္ခ်ဳပ္ရေသာ ပတုိလမ(၁၄)ေသဆုံးသည္။ သူ႔ေနရာ ဆက္လက္တည္ၿမဲရန္ ေရာမဗုိလ္ခ်ဳပ္ မတ္ အန္တုိနီယုိႏွင့္ လက္ဆက္ျပန္သည္။ အမႊာကေလးႏွစ္ေယာက္ (Alexander Helios ႏွင့္ Clopatola selence) ေမြးဖြားသည္။
ေရာမတြင္ ၾသဇာႀကီးလာေသာ ဆီဇာ၏တူေတာ္ ေအာ္ေတးဗီးယစ္ ႏွင့္ ရင္ဆုိင္ရန္ မတ္အန္တုိနီယုိသည္ ေရာမၿမိဳ႕ျပန္ရ၏။ အန္တုိနီယုိက ေအာ္ေတးဗီးယပ္၏ညီမ ေအာ္ေတးဗီးယား (Octavia) ႏွင့္ လက္ထပ္ထား သူ ျဖစ္၏။ (ေအာ္ေတးဗီးယားမွာ အဖ်ားေရာဂါႏွင့္ ကြယ္လြန္ခဲ့သည္။) တုိင္းတစ္ပါး ႏုိင္ငံျခားသူႏွင့္ လက္ထပ္ထားသည့္ အန္တုိနီယုိကို ေရာမ လူထုက မေထာက္ခံ။ ဘီစီ ၃၂/၃၃တြင္ ဂရိ၌ ေဆာင္းခုိေနထုိင္၍ Actium စစ္ေျမျပင္တြင္ သူတုိ႔ႏွစ္ေယာက္၏တပ္မ်ားႏွင့္ ေအာ္ေတးဗီးယပ္စ္တပ္ ေတြ ရင္ဆုိင္တုိက္ခုိက္ၾက၏။ စက္တင္ဘာ ၂ ရက္ ဘီစီ ၃၁ တြင္ သူတို႔ ႏွစ္ေယာက္လုံး၏ တပ္ေတြ ႐ႈံးနိမ့္သည္။ သူတို႔ႏွစ္ေယာက္ အီဂ်စ္သို႔ ထြက္ ေျပးရသည္။
အန္တုိနီယုိက ေနာက္ဆုံးစစ္ပြဲကုိ ဆင္ႏႊဲရန္ ျပင္ဆင္ေန၏။ ထုိစဥ္ ကလီယုိပတ္ထရာကြယ္လြန္ေၾကာင္း သတင္းဆုိးေရာက္လာသျဖင့္ ကိုယ့္ ဓားျဖင့္ ကုိယ့္ကိုယ္ကိုယ္ထုိးစုိက္ကာ အဆုံးစီရင္လုိက္သည္။ ၿပီးမွ ကလီယုိ ပတ္ထရာ မေသတာ သိရသည္။ ကလီယုိပတ္ထရာလက္ေပၚတြင္ သူ ကြယ္လြန္သည္။ သူ႔အေလာင္းကို သၿဂၤဳိလ္ၿပီးေသာအခါ ကလီယုိပတ္ ထရာလည္း ကိုယ့္ကိုယ္ကိုယ္ အဆုံးစီရင္လုိက္ေလသည္။ ကလီယုိပတ္ ထရာဘုရင္မသည္ သူမအလွေၾကာင့္ ႏုိင္ငံေပါင္းမ်ားစြာ၏ ရာဇ၀င္တြင္ ယုံတမ္းပုံျပင္တစ္ပုဒ္ပမာ နာမည္ႀကီးခဲ့ေလသည္။
